Bursa'nın Mimarisi

Hasretlik Bursa

Eser Ceyhan Kimdir?

Eser Ceyhan, Bursa'nın tarihi ve kültürel mirası üzerinde çalışan bir mimar, aynı zamanda kent kültürü alanında önemli görevler üstlenmiş bir isim.

Söyleşimize Bursa Araştırmaları Vakfıyla başlayalım mı. Bu kurumdaki çalışmalarınızdan söz eder misiniz.

1997- 2000 yılları arasında Vakfın genel sekreterliği görevindeydim.  Bu dönemde oldukça kapsamlı işler yaptık. Bursa Araştırmaları Vakfımız; Bursa'nın kültürel, sosyal, ekonomik varlık ve değerlerini, dünü bugünü ve yarınını ulusal ve uluslararası düzeylerde araştırmak, belgelemek, tanıtmak, korumak, değerlendirmek ve yaşatmak için kurulmuştu. Vakfımız da yaptığımız çalışmaları şöyle özetleyebilirim: Bursa kültür profili araştırmaları yaptık. Vakıf çalışmalarının  yayın organları aracılığıyla Bursalılara duyulmasını için bir veb sitesi kurduk. Prof. Dr. Necmi Gürsakal hocanın katkıları vardır bu konuda. Bunun dışında Bursa  Hakimiyet gazetesinde cumartesi günleri arka kapakta yarım sayfa Bursa Araştırma Vakfı'na verildi. Burada vakfın amaçlarına uygun Bursalıları bilgilendirecek konular işledik. Bursa'da mimarlar ve yapılar çalışması yaptık. İlk araştırmalarda Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nun grupladığı 412 adet anıtsal yapının ve ikinci gruptaki 1.400 adet sivil mimarlık örneğinin araştırmaları ve arşivlenme  çalışmaları yaptık. Bugünün mimarlarının yapılarına gelince Cumhuriyet döneminde korunması gereken yapılarla ilgili bir bilim kurulu kurduk. Yapıların seçilmesi ve bu çalışmanın 2 yılda bir tekrarlanmasını düzenledik. Ayrıca Bursa'da Pınarbaşı, Alacahırka, Emirsultan, Musa Baba gibi eski mezarlıklarımızdaki  tarihi mezar taşlarının yazılarını okutup envanterinin oluşturulması çalışmalarını başlattık. Bursa Kitaplığı adı altında, araştırmacılar ve ilgi duyanlar için tüm yayınların toplanacağı Bursa kitaplığı kurulmasını başlattık. Yine Vakfımızın amaçları doğrultusunda Bursa ile ilgili belirlenen konularda araştırma yapmak üzere yüksek lisans doktora ve akademik çalışmaları desteklemek amacıyla burslar verdik. Bu konuda nitelikli sonuçlar alabilmek amacıyla yurtiçinde 32 üniversitede toplam 58 fakülteye çağrılarda bulunduk. Bilim kurulumuz tarafından değerlendirilerek bursların verilmesini sağladık. Tarihte Bursa depremleri jeolojik analizleri çalışmaları yaptık. Bursa'nın yemek kültürü araştırmaları konusunda ilk çalışmaları başlattık 6 ay içinde 200 föyün doldurulmasını hedeflemiştik ve bu çalışma devam etti. Ayrıca sözlü tarih çalışmaları yaptık.  Bunun için Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, Ege Üniversitesi, Uludağ Üniversitesinin ilgili bölümleriyle birlikte çalıştık. Prof. Dr. Halil İnalcık hocanın katkılarıyla Bursa'da Geç Bizans ve Erken Osmanlı dönemi arkeoloji çalışmaları çerçevesinde eski Devlet Hastanesi önündeki bahçede kazılar yaptık.

Bursa’da hangi yapıları siz inşa ettiniz ?

Yaptığımız sanayi yapıları arasında Nergis Holding Yönetim binası, Dokuma kısmı, Burboya fabrika, Parseker İpekli Dokuma Fabrikası, Gültekstil Tekstil Fabrikası, Evimteks Tekstil Fabrikası, Uğurlar A Ş Enerji Merkezi, Emekyağ Yönetim Binasını sayabilirim. Türkiye Jokey Kulübü'nün Bursa'daki Hipodrom Tesislerinin ilk temellerini biz attık. Tribün binası ve ilk Ahır Blokları ve Aşım Merkezi, Koşu Pistleri,  Elektrifikasyon inşaatları. Önemli bir projeydi. Bunun dışında Nalbantoğlu’ndaki Eser-Kirazlı İş Merkezi, Setbaşı’ndaki Eser-Emre iş merkezi, yapımları ve Gökçen Çarşısı yenilenmesi çalışmalarımız oldu. Konutlar da yaptık. Cavit Çağlar-Şükrü Şankaya villaları, Kamil Özaltalmaz Apartmanı, Sarı Konak, Ceyhan Apartmanı, Mehmet Bizim villası, Kadri Şankaya villası yaptığımız konutlar arasındaydı. Sunrise Court Sitesi de önemli projelerimizden birisiydi.

                           Eser-Kirazlı İş Hanı (Nalbantoğlu, 1989)

Sonra Sunrise Court Sitesi bir ödül almıştı değil mi ?

Evet, Türkiye'de ilk defa Hürriyet gazetesinin düzenlediği uluslararası Sign Of The City Awards yarışmasına bu projemizle katıldık. Az katlı konut yapıları kategorisinde birincilik ödülü aldık. Bir ödülümüz daha var. Eser-Kirazlı İş Merkezi ile Paşabahçe’nin düzenlediği Ayna-Cam yarışmasında üçüncü olduk. 

Hangi sivil toplum kuruluşlarında görev aldınız ?

Bursa UNESCO derneği, Bumiad, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, Busiad, Bursa Kültür Sanat Vakfı, Bursav, Türk Eğitim Vakfı çalıştığım derneklerden bazıları.

1984 -89 arasında meclis üyesi miydiniz Beşevler İhsaniye ve Ataevler neden imara açıldı?

Evet, en önemli konuya değindiniz. Kuruluşu milattan önce 200’e kadar giden Bursa, Osmanlı'ya başkentlik yapmış, bu nedenle kültür değerleri sivil mimarlık yapıları çok yoğun olan bir kentimiz. 50-100 binler seviyesinde nüfusu olan Bursa kaplıcalarıyla tarihi yapılarıyla sakin bir tarım ve turizm kentiydi. Ancak sanayinin gelişmesiyle, özellikle otomobil fabrikalarının kurulması, yan sanayinin gelişmesi, tekstilin önem kazanması Bursa üzerinde yoğun baskı oluşturdu. Balkanlardan ve Anadolu'dan gelen göçlerle nüfus hızla arttı. Kaçak yapılaşmalar başladı. Bursa'nın korunması için yeni yerleşim merkezleri, banliyöler oluşturmamız gerekirdi. Kaçak yapılaşmanın baskısı kentin şişerek büyümesine neden oldu. Bursa'da planlı yapılaşmış alanların 2-3 misli miktarda kaçak yapılaşma vardır. Siyasi nedenlerle, imar aflarıyla kaçak teşvik edilmiştir. Şimdi bu kalitesiz, çürük yapıları dönüşümlerle yeniden yapmaya çalışıyor ve büyük bir milli serveti heba ediyoruz. Bir diğer önemli neden de arazinin ticaret aracı olmasındandır. Arsa, arazi, ev. İşyeri almak en kazançlı yatırım haline gelince kentimiz bu baskılara dayanamamıştır. Kentimiz bugün üç buçuk milyon nüfusa ulaşmıştır. Gelişmiş ülkelerin hiç birisinde gayrimenkulden bu kadar büyük karlar elde etmek mümkün değildir ancak ülkemizde kanunlarımız buna izin verdiği için şehirlerimiz bozulmuş alt yapılar yetersiz kalmış ve Bursa gittikçe zorlanmıştır.

Bir de hisseli parsel konusu var ?

Evet, sanayinin baskısı bu kadar yoğun olunca Bursa'ya göç eden insanlar ev yapmak için en kolay yolun hisseli bir arsa almak ve üzerine kaçak yapı yapmak olduğunu gördüler . Bursa'daki tarım arazileri bölünüp hisseli olarak satılmaya başlandı. Bunu önleyecek herhangi bir kanun yönetmelik de yoktu. Bizler belediye meclis üyeleri olarak “bunu önlememiz ve insanları konut sahibi yapmak için, yer göstermemiz, plan yapmamız gerekir” diye Ataevler projesini gündeme getirdik. Ekonomik durumu zayıf olan insanlara ev yapacaktık. Bizim çaktığımız bir kıvılcımdı. Bursa üzerindeki baskıyı çözmek için pek çok Ataevler projesi yapılması gerekirdi, devamı gelmedi. Yaptığım bir çalışmada gördüm ki; 1984 yılında ovanın %7 sini kaçak yapılarla doldurmuş iken, 2020 yılında bu oran %38 e çıktı. Yani böyle giderse Bursa Ovası tamamen yok olacak.

İmar komisyonunda ciddi mücadeleler verdiğinizi biliyoruz

O dönemde imar komisyonu olarak yaptığımız en önemli çalışma yeni bir imar yönetmeliği hazırlamaktı. Komisyonda hatırladığım Gönen Çakmakçı, Korhan Durusoy, Ömer Esmer, ve ben vardım. Hepimiz mimar ve mühendis, teknik kişilerdik. İpekçilik, Muradiye, Namazgah gibi eski  mahallelerimizde ikişer katlı üçer katlı yapılar yıkılıp yerine 5-6 katlı apartmanlar yapılmaya başlanmıştı.

Kale içinde bile yine 5-6 katlı apartmanlar oluşmuştu.

Ayrıca Çekirge Caddesi’nde 12 katlı yapılar imar yönetmeliğinin açıklarından dolayı yapılmıştı. Bunlara son verebilmek için yeni bir yönetmelik hazırladık bu yönetmelik çok başarılı oldu. Daha sonra tüm Türkiye'de kentlerde uygulanan bir yönetmelik haline geldi. Ancak bizim iyi niyetle hazırladığımız bu yönetmeliklerin de yetersiz kaldığını ve bu günlere gelindiğinde değişen bir şey olmadığını, hatta daha da kötü hale gelindiğini görüyoruz. Kaçak olarak yapılan çürük binaların olası depremlerden yıkılmaması için oluşturulan dönüşüm formülü dejenere edilmiş ve 3 katlı yapıların yerine 10 katlı yapılar yapılmıştır. Yine sanayileşmenin getirdiği genişlemeyle gerçekleşen; Teknoloji Sanayi Bölgesi’nde çalışacak 100.000 işçinin konut ihtiyacını karşılamak için, Nilüfer ilçesinde konut sayısı kadar yenilerinin yapılması gerekmektedir. Bugün tüm olanaklara rağmen, bu konuların çözülmesi için gereken azim ve kararlılık gösterilememektedir. Ben kişisel olarak bu konularda gerek bireysel, gerekse üyesi olduğum vakıflar, dernekler ve kulüpler aracılığıyla Bursa için  çalışmayı sürdürüyorum.

Çok teşekkür ederiz Eser Bey.