Osmanlı Döneminde Bursa'da Basın

Bursa'da Basın

   

    1867’de yapılan idari düzenleme sonucu dört ayrı vilayete bölünen Anadolu’nun “Hüdavendigâr Eyaleti” adıyla dört eyaletinden biri olan Bursa, Anadolu topraklarında Erzurum’un ardından matbaaya sahip olan ikinci vilayettir. 1866’da Erzurum’da kurulan “vilayet matbaası” nın ikincisi iki yıl sonra 1868 sonlarında Bursa’da kurularak faaliyete geçtiği görülür. İlk Türk gazetesi olan “Takvim-i Vakayi,” Sultan II. Mahmut’un buyruğu üzerine 1831 yılında yayıma başladı. Bunu 1848 yılındaki “Ceride-i havadis” izledi. “Ceride-i Havadis” yarı resmi bir gazete görünümündeydi. Gazeteyi bir İngiliz çıkarmıştı. 1861 yılında da, bir Türk olan Agah Efendi tarafından ilk özel gazete “Tercüman-ı Ahval” çıkarılmıştı. 1862 yılında da Şinasi, “Tasvir-i Efkâr”ı çıkarmaya başladı. Türkiye´de ilk şehir gazetesi ise, 1872 yılında yayıma başlayan "Hürriyet" gazetesi olmuştur. Bursa’da yayınlanan ilk gazete, Hüdavendigar Gazetesi yarı resmi gazete olup, 8 Şubat 1869 tarihinde yayıma başlamıştır.

Anadolu’da Kurulan İkinci Matbaa
    Araştırmacı gazeteci Yılmaz Akkılıç’ın derlediği bilgilere göre  'Matbaa-i Vilâyet' adı verilen bu ilk basımevi, devlet eliyle kurulmuş bir işletmeydi. İlk yöneticiliğine müderris Saip Efendi getirilmişti. Sonraki yıllarda Mustafa Efendi ve 1872-1898 yılları arasında da Bursa´nın yetiştirdiği ilk tiyatro yazarlarımızdan Ferâizcizâde Mehmet Şakir Efendi, basımevinin yönetiminde bulundular. Daha sonra, 1897´de, II. Abdülhamit hışmına uğrayarak Bursa´ya sürgün edilen tanınmış ozan, edebiyatçı ve siyaset adamı Süleyman Nazif, aynı zamanda Matbaa-i Vilâyet´in sorumluluğunu da üstlendi ve bu görevini 1908 Devrimi’nden sonra Diyarbakır´a vali olarak atanıncaya değin sürdürdü”.
    Meşrutiyet döneminde Bursa’daki basım evlerinin sayısında da bir artış olmuştu. 1908 yılında, birçok gazetenin basıldığı Muin-i Hilal Matbaası’nda, bir dönemin ünlü Ertuğrul gazetesi basılmaktaydı. Basımevi, bir süre sonra Ah-met ReŞk Bey´in (Kutlay) mülkiyetine geçti. 1917 yılında Orhaniye Matbaası ile 1921 yılında Kardeş Matbaası açılmıştır. Bu matbaaların tümünde el dizgisi vadı. Muin-i Hilal Matbaası, 1908 yılında bir şirket tarafından kurulmuştu.

Bursa’da İlk Gazete: Hüdavendigâr Gazetesi
   İlk basımevimin kuruluşunda olduğu gibi, ilk gazete de devlet eliyle çıkarıldı. Dolayısıyla bu ilk gazete olan “Hüdavendigâr”, vilayetin resmi yayın organıydı. Nitekim gazetenin 8 Şubat 1869 tarihli ilk sayısındaki “Mukaddime” başlıklı başyazıda; “Padişah Hazretlerinin yüce iziniyle gerekli ve uygun bulunması” üzerine çıkarılmakta olduğu belirtilmekteydi.
    Bursa´nın bu ilk gazetesi dört sayfa ve 50X25 santimetre boyutlarındaydı. Haftada iki kez, çarşamba ve cumartesi günleri yayımlanmaktaydı. Yıllık abone bedeli 100 kuruş, altı aylığı 50 kuruş, bir sayısı ise 20 para (yarım kuruş) idi.
     

Bursa’da Yayınlanan İlk Dergi
    Avrupa’dan yaklaşık iki yüz yıl sonra dergi yayıncılığına başlayan Türkiye’deki ilk dergi 1850 yılında, Türkçe ve Fransızca olarak basılan “Vekayi-i Tıbbiye (Tıp Olayları) adlı süreli yayındır. Bursa’da ise ilk gazetenin yayınlandığı 1869 yılından yaklaşık on yedi yıl sonra ilk süreli yayın neşredilir. Yalnız Bursa’nın değil Türkiye’nin öncü sanat adamlarından biri olan, tiyatrocu ve oyun yazarı Ferâizcizâde Mehmet Şakir Efendi’nin yayınlamaya başladığı derginin adı “Nilüfer”dir. Derginin ilk sayısının yayımlandığı tarih 1 Rebiülevvel 1305 (9 Aralık 1886)’dir. Feraizcizâde’nin ikinci dergisinin adı ise “Gündoğdu”dur. 1883 yılında Bursa’nın ilk özel basımevinin kuran Feraizcizade, 1884’ten itibaren kendi tiyatro yapıtlarının basımını yapmaya başlamıştı. “Feraizcizade Matbaası”, Alamescit Mahallesinde, kendi adıyla anılan Feraizcizade Sokağı'nda idi. 

Bu sitenin son güncelleştirilme tarihi 20/04/18